Barnum Etkisi (Forer Etkisi)

Kevin Steen

Gypsy
Katılım
23 Ağu 2011
Konular
1,290
Mesajlar
23,171
Tepkime puanı
5,147
Puanları
1,755
Yaş
23
Roman Reigns
Bray Wyatt
Z3QqqT.jpg


Tanım

Forer etkisi (P. T. Barnum'un gözlemlerinden sonra Barnum Etkisi olarak da adlandırılmıştır) bireylerin, özellikle kendileri için hazırlanmış gibi görünen ama aslında büyük çoğunluktaki insanlara uyacak kadar genel ve belirsiz kişilik betimlemelerine yüksek puan verme eğilimlerini anlatan bir gözlemdir. Bu etki, tarot, grafoloji, falcılık ve kişilik testlerinin bazı türleri gibi yaygın olarak kabul görmüş inanış ve uygulamalar için kısmen açıklama getirmektedir.

Bununla ilgili ve daha genel bir etki ise kişisel onaylamadır. Kişisel onaylama, birbiriyle alakası olmayan ya da tamamıyla rastsal olan iki olay, bir inanış, beklenti ya da hipotez bir ilişkilendirmeye ihtiyaç duyduğundan dolayı, ilişkiliymiş gibi algılanması durumudur. Bundan dolayı insanlar, kendi kişiliklerini algılayışlarıyla, burçlarının gösterdikleri arasında ilişki kurmaya yatkındırlar.

Bu etkinin adı, ünlü aldatmacaları tanıttığı ve Bailey Sirki’ni kuran şovmen P. T. Barnum’a atfedilir. Diğer adı Forer Etkisi, bu aynı etkiyi ilk inceleyen psikolog Bertram Forer’dan geliyor. Bu konu üzerine yapılmış bir çok deney mevcuttur.

Forer Etkisi Deneyi

Forer, astrolojik sözde analizlerin insanlara nasıl uyduğunu bilimsel bir teste tabi tutmak istedi ve öğrencilerine bir kişilik testi verdi. Öğrencilerine, her birinin sınavlardan aldıkları puanlara göre hazırladığı “eşsiz bir kişilik analizi” verdiğini söyledi. Bu analizin, kendilerine ne kadar uyduğunu notlamalarını istedi. Halbuki gerçekte her bir öğrenci birebir aynı analizi almıştı. Kişiliğe özel olan bir şey yoktu; ancak öğrencilere öyle söylenmişti. Her bir analizde, şu 13 madde bulunuyordu:

1) Sizde, diğer insanların sizi sevmesine ve hayranlık duymasına yönelik yoğun bir ihtiyaç var.
2) Kendinizi eleştirmeye çok açıksınız.
3) Kendi avantajınıza çevirmediğiniz büyük bir kullanılmayan kapasiteye sahipsiniz.
4) Bazı kişilik zaaflarınız olsa da, genellikle onların üstesinden gelebiliyorsunuz.
5) Cinsel beklentileriniz, sizin için problemler doğuruyor.
6) Dışarıdan bakıldığında disiplinli ve öz kontrole sahipsiniz; ancak aslında endişeli ve güvensizsiniz.
7) Bazı zamanlarda doğru şeyi yaptığınızdan ve doğru tercihte bulunduğunuzdan emin olamıyorsunuz.
8) Her seferinde birazcık değişim olsun istiyorsunuz ve eğer kısıtlamalarla karşılaşırsanız rahatsız oluyorsunuz.
9) Kendinizin bağımsız bir düşünür olduğunuzla övünüyorsunuz ve diğerlerinin açıklamalarını kanıtsız görüyorsunuz.
10) Kendinizi başkalarına açmanın çok da akıllıca olmadığını düşünüyorsunuz.
11) Bazı zamanlar dışa dönük, cana yakın ve sosyalsiniz, diğer zamanlarda ise kapalı, ilgisiz ve içedönük.
12) Bazı tutkularınız oldukça gerçek dışı.
13) Güvenliğiniz, hayatınızdaki temel amaçlarınızdan biri.

Yukarıda okuduğunuz maddelerde kendinizden de bir şeyler buldunuz mu? Öğrenciler de bulmuşlardı. Öğrenciler, 0’dan 5’e kadar olan bir skalada (5, kesinlikle uyuyor idi), kendi analizlerine ortalamada 4.26 puan vermişlerdi.

İşin can alıcı kısmı ise bu soruların hepsinin astrologların başvurdukları kitaplardan seçilmiş, farklı burçlara ait olduğu iddia edilen cümleler olmalarıydı. Bu cümleler hiçbir şekilde değiştirilmeden aktarılmıştı.

Bu etkinin yalnızca ifadenin doğası gereği olumlu veya tamamlayıcı olması durumunda işe yaradığını anlamak önemlidir. Geri bildirim negatifse, katılımcılar daha şüpheci olma eğilimindedir. “Sıklıkla sevmediğiniz şeyleri yapan insanlara zarar vermeyi düşünüyorsunuz” gibi ifadelere kimse onay vermeyi istemez elbette.

Barnum Etkisi neden milyonlarca insanın astroloji, fal, tarot kartları ve çevrimiçi kişilik testleri ile hala ilgilendiğinin bir cevabı aslında…​

Kaynaklar
wikipedia
matematiksel.org
 

Kevin Steen

Gypsy
Katılım
23 Ağu 2011
Konular
1,290
Mesajlar
23,171
Tepkime puanı
5,147
Puanları
1,755
Yaş
23
Roman Reigns
Bray Wyatt
Vaktinde neden böyle bilimsel bir konu açtım, neden üşenmedim ve neden yorum almadı? Çok kırgınım bu gece.
 

The Pariah

The Revival Of Wisdom
Katılım
4 Ağu 2014
Konular
142
Mesajlar
6,559
Tepkime puanı
1,000
Puanları
925
Yaş
25
Konum
Ankara
Paige
-
Sorusu geldi daha yeni KPSS'de. Teşekkürler bilgi için.
 

The Peep's

Captain
Katılım
29 Haz 2010
Konular
6,876
Mesajlar
46,522
Tepkime puanı
2,915
Puanları
1,975
Konum
Alanya
Christian
-
Güzel konu. Sorular aynı yaş grubuna ve kültüre ait insanlara sorulduğu için benzer cevaplar çıkması doğal. Astrologların asıl olayı kadersel tayin hakkında yüksek yüzdeli tahminler yapmış olması bence ya. Mesela Öner Döşer, Fatih Altaylı'nın programında pandemi salgını için 1 sene öncesinden veba ile aynı gökyüzü olayları yaşanacak dikkat edilmesi gerekir demişti. Bunu bırakın bir sene önceden bilmeyi üç gün önceden tahmin edebilmek dahi büyük sükse bence.

 
Üst